Αιγαίου & Τήνου, Παραλία Άκρατας, Ακράτα, 25006, Ελλάδα

Το αρχαιο θεατρο της αιγειρας

Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πόλης
29 Jan

Το αρχαιο θεατρο της αιγειρας

Κοντά στο χωριό Αιγές, της Δημοτικής Ενότητας Αιγείρας, βρίσκεται η ακρόπολη της μυκηναϊκής πόλης, που λεγόταν Υπηρεσία ή Υπερησίη.

Οι κάτοικοί της έλαβαν μέρος στον Τρωικό Πόλεμο. Εκεί κοντά βρίσκονται τα ερείπια της κλασικής – ελληνιστικής – ρωμαϊκής Αιγείρας, όπου το Θέατρο είναι από τα σπουδαιότερα μνημεία. H πόλη της Αιγείρας πρέπει να βρισκόταν σε ακμή μέχρι τον 4ον μ.Χ. αιώνα. Υποστηρίζεται ότι καταστράφηκε από ισχυρό παλιρροϊκό κύμα, θεωρείται όμως πιο πιθανό να καταστράφηκε από ισχυρό σεισμό. Το Θέατρο της Αρχαίας Αιγείρας έφεραν στο φως στις αρχές του 20ου αιώνα οι Αυστριακοί αρχαιολόγοι. Πρωτοκατασκευάστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ και ανακατασκευάστηκε από τους Ρωμαίους τον 2ο αιώνα μ.Χ.

Η Αρχαία Αιγείρα
Με την Αρχαία Αίγειρα, η οποία υπήρχε και πριν από την εποχή του Ομήρου έχουν ασχοληθεί πολλοί από τους αρχαίους συγγραφείς, οι οποίοι την εντοπίζουν μεταξύ Σικυώνος και Αιγίου. Ο Πολύβιος αναφερόμενος στη θέση της Αιγείρας γράφει ”… ή δέ τών Αιγειρατών πόλις έκτισται μεταξύ τής Αίγιέων και Σικυωνίων πόλεως, κείται δέ επί λόφων ερυμνών και δυσβάτων, νεύει δε προς τον Παρνασσόν” (Η πόλη Αιγείρα βρίσκεται μεταξύ Αιγίου και Σικυώνος και είναι χτισμένη σε οχυρούς και δύσβατους λόφους, βλέπει δε προς τον Παρνασσόν).

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Κατά τον Αυστριακό Αρχαιολόγο ALZINGER οι πρώτοι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν σ’αυτήν, την 3η χιλιετία π.Χ. (πρωτοελλαδική περίοδο.)  Την παρουσία τους μαρτυρούν θραύσματα κεραμικής που βρέθηκαν στις ανασκαφές, στα κατώτερα στρώματα.  
Τα θραύσματα αγγείων αποτελούν αδιάψευστη πηγή μαρτυρίας της καταγωγής και συνεχόμενης παρουσίας της Αιγείρας ακόμα από την εποχή των Πελασγών. Περί το 2089 π.χ. ο βασιλεύς Αιγιαλεύς που ήταν Πελασγός ίδρυσε το βασίλειο «Αιγιαλού» με έδρα την Σικυώνα και όρια κατά μήκος του Κορινθιακού κόλπου μέχρι την Ηλεία. Οι κάτοικοι ονομάστηκαν Αιγιαλέες Πελασγοί. Αργότερα και προ του 1400 μ.χ. μεταξύ Σικυώνος και Ήλιδος ιδρύθηκαν τα μικρά αυτόνομα βασίλεια (πιθανώς απογόνων του Αιγιαλέως) Υπηρεσίας (Αιγείρας), Αιγών και Αιγίου.  
Κατά την προϊστορική περίοδο της Αργοναυτικής εκστρατείας ο Απολλώνιος ο Ρόδιος αναφέρει ως μέλη του πληρώματος της θρυλικής «Αργώ»  τον Αστέριον και Αμφίωνα, υιών του Υπεράσιου από την Πελλήνη.  Κατά την Ομηρική περίοδο ήταν γνωστή ως Υπερησίη και με το όνομα αυτό αναφέρεται από τον Όμηρο (Ιλιάδα Β’ 574) στον κατάλογο των 100 μυκυναϊκων πλοίων που έλαβαν μέρος στην εκστρατεία της Τροίας μαζί με τις Αιγές, το Αίγιο, την Γόνουσα, τη Πελλήνη και την Ελίκη. Επίσης μαθαίνουμε ότι αυτές οι πόλεις ανήκαν στη σφαίρα επιρροής των Μυκηνών και οι πολεμιστές τους αποκαλούντο «πολεμιστές του Αιγιαλού.»  Για αυτό το λόγο  κατά την αρχική παράταξη των στρατευμάτων οι Υπερησιείς, συμπαρατάσσονται με τα Μυκηναϊκά στρατεύματα στο κέντρο του στρατού. 
Το όνομα Υπερησίη, και κατά τον Παυσανία Υπηρησία, διατηρήθηκε στην Αρχαία Αιγείρα για πολλούς αιώνες και κατά τον αρχαιολόγο OTTO WALTER μέχρι την 23η Ολυμπιάδα, το 688 π.Χ.  Όπως αναφέρει ο Παυσανίας, η Υπερησία πήρε το όνομα Αίγειρα όταν κατοικούσαν εκεί οι Ίωνες και έκαναν επιδρομή οι Σικυώνιοι εναντίον της. Τότε οι κάτοικοι για να αμυνθούν αποτελεσματικά και επειδή ήταν λίγοι, μάζεψαν όλες τις γίδες (αίγες) της περιοχής και αφού τους άναψαν τα δαδιά που είχαν τοποθετήσει στα κέρατά τους τις εξαπέλυσαν εναντίον των Σικυωνίων, οι οποίοι φοβήθηκαν και έφυγαν. Έτσι επειδή οι Υπερησίεις σώθηκαν από τις γίδες (αίγες) άλλαξαν το όνομα της πόλης τους σε Αίγειρα. ” Οί Υπερησιείς δέ τή τε πόλει τό όνομα τό νύν μετέθεντο από τών αιγών ”. Οι κάτοικοί της για τη νίκη τους,  έχτισαν  το ιερό της Αγροτέρας Αρτέμιδος γιατί πίστευαν ότι το τέχνασμα (με τις αίγες) εναντίον των επιδρομέων το ενέπνευσε η Άρτεμις.  
Υπάρχουν όμως και εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η αρχαία Αιγείρα πήρε το όνομα αυτό  από τους αιγείρους (είδος Λεύκας που ήταν άφθονοι στην περιοχή κατά την αρχαιότητα), είτε από κάποιο άρχοντα από την Πάτρα, ονόματι Αίγειρο, ο οποίος αφού την κατέβαλε βασίλευσε σ’ αυτήν και της έδωσε το όνομά του.
Η Αρχαία Αιγείρα πέρασε περιόδους μεγάλης ακμής και ευημερίας. Λόγω της περίβλεπτης θέσης που κατείχε στο ανατολικό τμήμα της Αιγιάλειας, στα βόρεια του βουνού Ευρωστίνα, ήταν ορατή τόσο από τις γειτονικές πόλεις της Κορινθίας όσο και από τις απέναντι, της Στερεάς Ελλάδας πόλεις των Αιτωλών. Έτσι πολλές φορές υπέστη εχθρικές επιδρομές με πιο γνωστές των Αιτωλών το 220 ή 219 π.Χ. και των Συκιωνίων. Στην Αρχαία Αιγείρα, σύμφωνα με τις περιγραφές του Παυσανία, υπήρχε άγαλμα του Δία φτιαγμένο από Πεντελίσιο μάρμαρο, άγαλμα της Αθηνάς, ναός της θεάς Ιφιγένειας (που η λατρεία της ενώθηκε αργότερα με της Άρτεμης), επίσης αγάλματα του ‘Ασκληπιού, και ιερό αφιερωμένο στον Απόλλωνα. Επίσης, υπήρχαν ιερά του Σεράπιδος και της Ίσιδος, που μαρτυρούν τις εμπορικές σχέσεις των Αιγειρατών με τους Αιγυπτίους, (όπως ισχύει και για το Αρχαίο Αίγιο.)zrlcjqzfmt5040ca340ec8f
Από την λήξη του Τρωικού Πολέμου μέχρι και τον Πελοποννησιακό πόλεμο, οι πόλεις της Αχαΐας παρέμειναν ουδέτερες και ανθούσαν πολιτιστικά και οικονομικά. Αυτή η ευημερία, το υψηλό επίπεδο πολισμού, η κοινές παραδόσεις και θρησκεία οδήγησαν τις Αχαϊκές πόλεις να αποτινάξουν το καθεστώς της Βασιλείας  και να συνασπιστούν, ως Αχαϊκή Συμπολιτεία. Το δε πολίτευμα και η δημοκρατία που αναπτύχθηκε στη συνέχεια υπήρξε σαφώς ανώτερο της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Σε βαθμό μάλιστα που πρέσβεις της Συμπολιτείας, καλούντο από όλες τις  άλλες ελληνικές πόλεις ως οι μοναδικοί έγκριτοι και τίμιοι διαμεσολαβητές μεταξύ τους. Σε αυτή την ομοσπονδία πρωτοστατούσε και η Αρχαία Αιγείρα. Μέχρι τη επανίδρυση της Β’ ΑΧΑΪΚΗΣ Συμπολιτείας και πριν το 281 π.χ. η Αιγείρα ενδυναμώνεται από την οριστική εγκατάλειψη της πανάρχαιας πόλης των Αιγών, την ενσωμάτωση του πληθυσμού και το διαμοιρασμό των εδαφών της (με το Αίγιο) και βρίσκεται στην πλήρη ακμή της

Η πόλη παρέμενε σε μεγάλη ακμή μέχρι τον 4ο  μ.Χ. αιώνα και αυτό βγαίνει σαν συμπέρασμα από ένα διάταγμα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Διοκλητιανού που καθόριζε τις τιμές των διάφορων τροφίμων τα οποία αγοράζονταν από τους Ρωμαίους στρατιώτες ώστε να αποφεύγεται η εκμετάλλευση από τους εμπόρους της εποχής εκείνης. Το διάταγμα ήταν γραμμένο σε μαρμάρινες πλάκες που βρέθηκαν στις ανασκαφές στην αρχαία Αίγειρα και έχει χρονολογηθεί ότι γράφτηκε το 301 μ.Χ. (οι πλάκες βρισκόντουσαν συνήθως τοποθετημένες στο κέντρο της Αγοράς, κυρίως πόλεων που είχαν Ρωμαϊκή Φρουρά) και ήταν γραμμένες στην Ελληνική γλώσσα.

Παρακμή της Αρχαίας Αιγείρας
Μέχρι τον 8ο μ.χ. αιώνα οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι η Αρχαία Αιγείρα εγκαταλείφθηκε οριστικώς. Πιθανολογούν ότι είτε καταστράφηκε από ισχυρό σεισμό, είτε λογω της θέσης της ήταν πολύ εκτεθειμένη στις βαρβαρικές επιδρομές του 5ου-7ου μ.χ. αιώνα, ή λογω της φονικής πανώλης, οι κάτοικοί της μετοίκησαν νοτιότερα στους ορεινούς περιφερικούς της  οικισμούς Βλωβοκάς, Βεργουβίτσας, Σελιάνας-Αρχαίας Φελλόης.  Εκτοτε, και μέχρι την ίδρυση της σύγχρονης παραλιακής κωμόπολης Αιγείρας (το 1927), το όνομα είχε διατηρηθεί στην ανάμνηση των κατοίκων. Ευθείς μετά την επανάσταση του 1821 δημιουργείται Δήμος Αιγείρας (1834 μέχρι 1912) με έδρα τη Βερσοβά, που περιελάμβανε τους οικισμούς Βλωβοκάς, Αρφαρά και  Βερσοβά.

Αρχαιολογικές Έρευνες – Ανασκαφές
Οι πρώτες ανασκαφές στο χώρο της Αρχαίας Αιγείρας άρχισαν το 1916 από το Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, το οποίο τις διενεργεί μέχρι και σήμερα. Τα αρχαιολογικά ευρήματα των μέχρι σήμερα ανασκαφικών ερευνών καλύπτουν χρονικό διάστημα από το 3000 π.Χ. μέχρι τους αυτοκρατορικούς χρόνους της Ρώμης και σχεδόν μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ. Από τις πρώτες μέρες, η έρευνα που γινόταν από τον Otto Walter στέφτηκε από εκπληκτική επιτυχία. Στις 31 Αυγούστου του 1916 βρέθηκε μαρμάρινο κεφάλι αγάλματος του Δία. Κατά τον Παυσανία το άγαλμα αυτό ήταν έργο του περίφημου πλάστη Ευκλείδη από την Αθήνα, και πρέπει το ύψος του να ξεπερνούσε τα τρία μέτρα. Σε μεταγενέστερες έρευνες βρέθηκε και ο αριστερός βραχίονας του ιδίου αγάλματος και ένα δάκτυλο από το δεξί χέρι.  
Η δεύτερη συνταρακτική ανακάλυψη του O.Walter ήταν το ” Κοίλον ” του θεάτρου της Αρχαίας Αίγειρας. Σύμφωνα με τον Wilhem Alzinger, ο οποίος συνέχισε τις έρευνες από το 1972 και πέρα, το θέατρο κατασκευάστηκε τον 5ο προς 4ο αιώνα π.Χ.  Το προσκήνιο του θεάτρου ήταν διακοσμημένο με ημικίονες. Διατηρείται ακόμη η αποχέτευση της ορχήστρας και ο βόρειος τοίχος της σκηνής με μία κεντρική πύλη που στα ρωμαϊκά χρόνια την ενετείσαν. Το μεγαλύτερο μέρος από αυτά τα στοιχεία του θεάτρου καταστράφηκε τον 2ο αιώνα μ.Χ. όταν έγινε η μετατροπή της σκηνής. Με τη μετατροπή αυτή δημιουργήθηκε μια τρίπατη σκηνή που τον αρχιτεκτονικό της διάκοσμο μαρτυρούν λίγα λείψανα. Η πρόσοψη ήταν χωρισμένη σε τρεις ορόφους με προστατευτική στέγη. Ο κάτω όροφος ήταν Δωρικού ρυθμού, ο μεσαίος Ιωνικού και ο επάνω Κορινθιακού. Το κτίσιμο της τρίπατης σκηνής χρονολογείται στα χρόνια του Ανδριανού, 117-138 μ.Χ. 
Στο χώρο των ανασκαφών έχουν βρεθεί επίσης μέρος των τοιχώντης πόλεως, κλίβανος για αγγεία και θραύσματα αγγείων από το
3000 π.Χ., μαρμάρινες πλάκες στις οποίες είναι γραμμένο το διάταγμα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Διοκλητιανού, πολλές επιγραφές και ονόματα.  
Στις ανασκαφές του 1972, στο βόρειο μέρος του θεάτρου αποκαλύφτηκε, όπως πιστεύει ο Alzinger, μέρος ναού του Δία.  Το δάπεδό του είναι στρωμένο με ένα θαυμάσιο ψηφιδωτό από ποταμίσια χαλίκια και είναι διακοσμημένο με διάφορες παραστάσεις, όπως γύπες, κάνθαρους, έναν αετό που επιτίθεται σε φίδι και δύο αγγεία.

Φρυκτωρίες Αρχαίας Αιγείρας
Η Αρχαία Αιγείρα έχοντας δεσπόζουσα θέση στη περιοχή διατηρούσε το στρατηγικό της πλεονέκτημα με οχυρωματικά στρατιωτικά φυλάκια «βίγλες» ή «φρυκτωρίες» σε σημαντικές τοποθεσίες. Στο βράχο της Ευρωστίνης, ακριβώς πάνω από το Παλιόκαστρο, υπάρχει τετράγωνος λαξευμένος ογκόλιθος (μεγέθους 1χ1 μ. και βάθος 70cm) αποτελεί ίσως το κυρίοτερο φυλάκιο με θέα μεχρι το Άιγιο. Παράλληλα οι οχυρωματικές θέσεις, λειψανα των οποιων υπαρχουν ακάμα: «Πύργος» Βλοβωκας, Αγ. Θώδωροι Βεργουβίτσας, Αλώνια Σελιάνας και «Φράγκικο» Συνεβρού πιστεύουμε ότι συνθέτουν το υπόλοιπο δίκτυο προστασίας και έγκαιρης ενημέρωσης των ορεινότερων  περιφερειακών οικισμών της αρχαίας μητρόπολης.
Νομίσματα Αρχαίας Αιγείρας 
Από τον κατάλογο των νομισμάτων της νομισματικής συλλογής της Κοπεγχάγης φαίνεται ότι η Αιγείρα το 330 π.Χ. περίπου έκοψε χάλκινα νομίσματα με την Αθηνά στη μπροστινή όψη και στη πίσω το μπροστινό μέρος αιγός εντός στεφάνου ελιάς. Ακόμα έκοψε νομίσματα, με κεφαλή πεπλοφόρου γυναικός που στη μπροστινή όψη υπάρχει η επιγραφή ”Αιγίρατον” και στη πίσω, αίγα σε στέφανο. Επίσης το 193-221 μ.Χ. με τη προτομή της Πλαυτίλλας, συζύγου του Ρωμαίου αυτοκράτορα Καρακάλα.

assets_LARGE_t_420_12787540Εναντίον εκείνον που κατείχον την ακρόπολιν, επειδή ενόμιζον, ότι θα τραπούν εις φυγήν οι συναθροισμένοι εκεί να βοηθήσουν, αφού φοβηθούν από το θάρρος και την τόλμην των επιτεθέντων. Οι Αιγειράται όμως προτρέποντες ο εις τον άλλον ημύνοντο και συνεπλέκοντο γενναίως με τους Αιτωλούς. Επειδή η ακρόπολις ήτο ατείχιστος και η συμπλοκή εγίνετο από κοντά και ήτο ανδρός προς άνδρα ο αγών ήτο κατ΄ αρχάς  όπως φυσικόν ήτο να είναι αφού οι Αιγειράται  επολέμουν δια την πατρίδα των και τα παιδιά  των και οι Αιτωλοί δια την σωτηρία των. Τέλος όμως ετράπησαν εις φυγήν οι εισέλθοντες εις την πόλιν Αιτωλοί. 
Οι δε  Αιγειράται, μόλις ηνάγκασαν τους Αιτωλούς να υποχωρήσουν, με δραστηριότητα και κατά τρόπον προξενούντα κατάπληξιν κατεδίωκαν τους εχθρούς. Δια τον λόγον αυτόν συνέβη οι περισσότεροι Αιτωλοί από τον φόβο και φεύγοντας  να καταπατηθούν  εις τας πύλας ο εις από τον άλλον. Ο Αλέξανδρος τότε εφονεύθη κατ΄ αυτήν  την μάχην και ο Αρχίδαμος απέθανεν από τον ωθισμόν και τον ασφυκτικόν διαγωνισμόν που έγινεν εις την πολιν.
Οι υπόλοιποι Αιτωλοί άλλοι κατεπατήθησαν και άλλοι φεύγοντες δια δυσβάτων τόπων κατεκρημνίσθησαν και ετσακίσθησαν. Οσοι απ΄ αυτούς εσώθησαν εις τα πλοία, αφού αισχρότατα επέταξαν τα όπλα, απέπλευσαν χωρίς να περιμένουν. Οι Αγειράται λοιπόν, αφού έχασαν την πατρίδα των δια την αμέλειαν των, την έσωσαν πάλιν χωρίς να το περιμένουν ένεκα θάρρους και της γενναιότητός των. Κατά τον πόλεμον των Ρωμαίων κατά των Γαλατών οι Αιγειράται μετά των άλλων Αχαιών έστειλον άνδρας εις το συγκροτηθείν στράτευμα υπό την διοίκησην  του Πατρέως Δάμωνος του Αλκασθένεος, το οποίον συνεξεστράτευτε  μετά των Ρωμαίων και των Γαλατών. Εκ του ονόματος του αρχηγού της εκστρατείας  αυτής στρατηγού υπάτου Γναίου Δομητίου δυνάμεθα να χρονολογήσομεν την εκστρατεία αυτήν εις τα πρώτα έτη του β΄ π.χ. αιώνος. Προς τον Πατρέα Δάμωνα οι Αχαιοί συμπολεμισταί του αρετής ένεκεν έστησαν αδριάντα εις την Ολυμπίαν, εις τη δάσιν  του οποίου εχάραξαν τα εθνικά των ονόματα. Ενταύθα και το εθνικόν «Αιγιράτα».

Αρχαίο Θέατρο Αιγείρας- Ο 2ος Επισκέψιμος Αρχαιολογικός Χώρος της Αχαΐας

Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πόλης, αν και δεν αναφέρεται από τον Παυσανία το 2ο αι. μ.Χ., είναι το αρχαίο θέατρο. Έχει πεταλόσχημο κοίλο με θέα το Κορινθιακό κόλπο και βρίσκεται σε υψόμετρο 350 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας, βόρεια της ακρόπολης. Η κατασκευή του χρονολογείται στο α? μισό του 3ου αι. π.Χ., γύρω στα 280-250 π.Χ., όταν ιδρύεται το Β’ Κοινό των Αχαιών- η Αχαϊκή Συμπολιτεία- και οι αχαϊκές πόλεις αναδιοργανώνονται. Το κοίλο λαξεύθηκε στο φυσικό κροκαλοπαγή βράχο και, όπου αυτός δεν υπήρχε, διαμορφώθηκε κατάλληλα το έδαφος και τοποθετήθηκαν λίθινα εδώλια.

Στο φυσικό βράχο λαξεύθηκε κατά το μεγαλύτερο μέρος και η ορχήστρα, στα κράσπεδα της οποίας κατασκευάστηκε αυλάκι για την απορροή των όμβριων υδάτων. Το σκηνικό οικοδόμημα της ελληνιστικής περιόδου ήταν διώροφο. Ένα διάζωμα διαιρεί το κοίλο σε δύο τμήματα και η συνολική χωρητικότητα του ανέρχεται σε 3000 θεατές, ενώ το μήκος του φθάνει τα 30,70 μ.